Piet Potlood

As magistraat het ek met kommandodag
op Prieska reeds baie mense met
die hand gegroet toe meteens ‘n klein
verskrompelde mannetjie voor my
staan. Hy word voorgestel: “ Mnr. Piet
Beukes.” “Mnr. Piet Beukes?” vra ek.
“Ja, burger Piet Beukes, of sal ek sê,
Piet Potlood?” “Piet Potlood, my
wêreld man, is dit jy?” Ek draai na die
kommandant. “Vriend, ek sal later
verder groet, nou moet ek eers gesels.”
Hy lag. “Daarom het ek vir Piet laaste
bekendgestel.” Ek druk die mannetjie
in ‘n stoel langs my: ” Warempel
kêrel, dis ‘n verrassing! Wat het van
jou geword nadat jy die tronk
opgeblaas het?”
Hierdie Piet was ‘n welgestelde met ‘n
gawe familie maar as kind het hy baie
swaar gekry. Ek onthou hom nog: ‘n
jammerlike voëlverskrikker van ‘n
kêreltjie, so krom en maer soos ‘n
verkluimde windhond. Met die
uitbreek van die Engelse Oorlog was
hy omtrent 15 jaar oud, met sulke ou
dun armpies en bene. As jy met wil
baklei dan hardloop hy weg. En tog
kon hy meer optel as die grootste seun
en twee groot seuns kon hom nie
vashou as hy wou wegkom nie. Sy
vernaamste kenmerke daardie tyd was
oë wat altyd rooi was en ‘n neus wat
altyd gedrup het. Eintlik was die
gedurige gesnuif maar van pure
senuweeagtigheid. Piet het by ‘n oom
gewoon, ou Carel Vlotsma, die dronklap
van die dorp. Maar nou moet ek
eers ‘n paar woorde oor ons ou dorp
Potchefstroom sê, die eerste hoofstad

van ons ou Republiek.
Dit was ‘n waardige dorp met ‘n goeie
landros. Wes-waarts het die pad na
Klerksdorp se kant toe verby die tronk
gegaan, toneel van Piet se kordaatstuk
toe hy....maar wag ons kom nog daarby.
Kort duskant die Noorbrug het daar ‘n
pad die dorp verlaat in die rigting van
Ventersdorp. Hierlangs het die
“burgerregte” gelê, watererwe wat
vroeër uitgedeel is aan burgers wat aan
die kafferoorloë deelgeneem het. Dit
was arm maar goeie mense wat hier
gewoon het. Dis hierv waar Piet
Potlood se vroue-kommando wat die
Engelse gestorm het toe .... nou ja, waar
hul vandaan gekom het.
Ou Carel en Piet het in die een
‘ondergedeelte’ van die dorp gewoon,
naby die Vlei, ‘n woesteny van water en
riet. Hier was ook die Duiwelsgat, ‘n
grusame plek met water so swart soos
ink en so dik soos etjiesop. Geen seun
wou ooit binne honderd tree van dié
plek af kom nie, behalwe..... Piet
Potlood. Dis hier waar Piet die berugte
Zulu-spioen Nyati ....
Ieder geval, kort voor die oorlog het
Piet sy eerste werk gekry as aflewerseun
by ou Garlick, die winkelier. Hy
was nou skoon, sy hare was gesny en
vir sy drupneus het hy ‘n behoorlike
sakdoek gehad. Maar alewig was daar,
nes die hoofklerk van die winkel, ‘n
potloodstompie agter sy oor. Vandaar
sy permanente bynaam ‘Piet Potlood’.
Met die uitbreek van die oorlog het
Garlick se winkel egter gesluit en Piet

was weer op straat. Gedurende die
eerste maande van die oorlog het ons
hoera geskree maar toe begin dinge
misloop. Eendag was die Engelse
daar. Die gewapende burgers in die
dorp was moedeloos en het ‘n eed
geneem dat hulle nie weer sou veg
nie. Voor die landroskantoor moes
hulle wapen neerlê en kon dan
huistoe gaan. Die hoop geweers is
met lampolie aan die brand gesteek.
Die houtkolwe het natuurlik verbrand
maar die lope en slotte was
ongedeerd. Weke lank het die hoop
ou yster daar gelê en stilletjies al
minder geword. Die Engelse het ‘n
aanval van Genl De Wet verwag en
was te besig om hieraan aandag te
gee. Een môre toe ons wakker word
was die Boere weer daar. Die meeste
burgers sluit dadelik weer aan.
Maar waar is die stukkende geweers
dan nou? Hulle kort tog net ’n kolf
om weer te kan skiet. Lubbe, wat
reeds een geweer reggemaak het, sê
skielik: “Piet Potlood moet weet. Hy
het elke dag daar rondgestaan.” Piet
word gehaal. “Ja, ek het hulle vir die
Boere gebêre!” Almal lag. Piet ‘n
volks-held? Maar die geweers is
herstel en drie weke later op die plein
aan Genl. De Wet oorhandig. Hy het
‘n kort toesprakie afgesteek en toe
roep hy: “Piet Beukes!” Van agter het
Piet deurgedruk tot voor die
Generaal. “Piet, jy het ‘n knap ding
gedoen! Potchefstroom behoort trots
te wees op sy seun!” Vir Piet was dit
die begin van ‘n nuwe lewe....

Bron: Volksbraandwag

   

 

Sarie Marais.Com Tuis
Forum
Kontak Ons
Tuis
Die Begin
Groot Trek
Eerste Vryheids Oorlog
Tweede Vryheids Oorlog
Veldslae
Konsentrasie Kampe
Boere Generaals
Boere Helde
Fotos
Klank en video
Vlae
Nog Intrerresante feite